و أما التوحيد الاول ، فهو شهادة أن لا إله الّا اللّه وحده لا شريك له الاحد الصمد الذى لم يلد و لم يولد و لم يكن له كفوا احد . هذا هو التوحيد الظاهر الجلى . اما توحيد بر وجه اول با اقرار به وحدانيت خداوند متعال و شريك قائل نشدن براى او و غنى بالذات دانستن حق تعالى و زائيده و زاينده نپنداشتن و همتايى براى او قائل نبودن و ساير صفات ذاتى ثابت مىشود كه آن را توحيد ظاهر جلى گويند كه شامل آثار زير است : الف ) نفى الشرك الأعظم : يعنى پرستش أصنام و خورشيد و ماه و نظاير آن را نفى مىكند . ب ) و عليه نصبت القبلة : به واسطه توحيد جلى ، مليت محمديه صلّى اللّه عليه و إله و بنيان كعبه كه مصلّى حضرت ابراهيم عليه السّلام بوده پايه‌گذارى مىشود ، به طورىكه در قرآن كريم آمده است : مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْراهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ . « 1 » مليت پدر شما ابراهيم كه پيش از اين شما را به مسلمانى فراخواند . ج ) و به وجبت الذمّة : به واسطه توحيد جلّى ، ذمهء مسلم بر مسلمين واجب مىشود ، يعنى حفظ جان و مال و حرمت او . د ) و به حقنت الدماء و الأموال : به واسطهء توحيد جلى ، حقنه خون و اموال كفّارى كه از خوف شمشير مسلمان شدند ، لازم مىشود . ه ) و انفصلت دار الاسلام من دار الكفر : و نيز به واسطهء توحيد جلى دار الاسلام از دار الكفر جدا مىشود و صحّت مليّت اسلام از عامه جهاّل كه در شك و ترديد غوطه‌ورند ، شناخته مىشود ، اگرچه بر اعتقاد خود به وحدانيت حق تعالى نتوانند دليل اقامه كنند ، به محض اينكه از شك و شبهه به درآيند كافى است . و صدق شهادت با قبول قلب همراه است كه در شرع آن را قبول از روى تقليد گويند . به هرحال با توحيد جلى ، اعتقاد عامه اصلاح مىشود ؛ نظير شواهدى كه در خبر آمده و يا از صنعت مصنوعات به صانع ايمان آورد . اگر چه اين مرحله از توحيد ، لذت يافت

--> ( 1 ) . حج / 78 .